Varikosel Nedir ve Kısırlığa Yol Açar mı?
Varikosel, testislerdeki toplardamarların genişlemesi ve kıvrılmasıyla karakterize yaygın bir erkek sağlığı sorunudur. Erkeklerin yaklaşık yüzde 15'inde görülen bu durum, kısırlığın en sık düzeltilebilir nedenlerinden biridir. Bu makalede varikosel nedir, nasıl teşhis edilir, kısırlığa etkisi nedir ve tedavi seçenekleri nelerdir sorularını kapsamlı olarak yanıtlayacağız.
Varikosel Nedir?
Varikosel, skrotum (testis torbası) içindeki pampiniform venöz pleksus adı verilen damar ağının genişlemesidir. Bu durum bacaklardaki varislerle benzer bir mekanizmayla oluşur. Damar kapakçıklarının işlev bozukluğu, kanın geri kaçmasına ve damarların genişlemesine neden olur.
Varikosel vakaların çoğunda sol testiste görülür. Bunun anatomik nedenleri vardır; sol testis toplardamarı, sağa göre daha uzun ve dik bir açıyla sol böbrek toplardamarına dökülür. İki taraflı varikosel de görülebilir.
Varikosel Belirtileri
Birçok erkekte varikosel hiçbir belirti vermez ve tesadüfen saptanır. Ancak bazı hastalar çeşitli şikayetler yaşayabilir.
Skrotumda ağrı veya rahatsızlık hissi en yaygın belirtidir. Bu ağrı genellikle künt ve zonklayıcı karakterdedir. Uzun süre ayakta kalmak veya fiziksel aktivite ile artar, yatınca azalır.
Skrotumda şişlik veya kitle hissi olabilir. Hastalar testis üzerinde "solucan yumağı" hissi tarif edebilir. Etkilenen testiste zamanla küçülme (atrofi) gelişebilir.
Kısırlık, varikosel hastalarının bir kısmında görülen önemli bir sonuçtur. Çift çocuk sahibi olamadığında yapılan değerlendirmede varikosel tespit edilebilir.
Varikosel Nasıl Teşhis Edilir?
Fizik muayene, varikosel tanısının temelini oluşturur. Hasta ayakta iken ve Valsalva manevrası (ıkınma) sırasında skrotum muayene edilir. Genişlemiş damarlar elle hissedilebilir.
Varikosel üç dereceye ayrılır. Derece 1 sadece Valsalva manevrası ile hissedilir. Derece 2 Valsalva olmadan da palpe edilir. Derece 3 gözle görülebilir büyüklüktedir.
Skrotal Doppler ultrasonografi, tanıyı doğrular ve damar çapını ölçer. Subklinik (muayenede tespit edilemeyen) varikosel de bu yöntemle saptanabilir. Testis boyutları da değerlendirilir.
Sperm analizi, varikosel ve kısırlık ilişkisini değerlendirmede önemlidir. Sperm sayısı, hareketi ve morfolojisi incelenir.
Varikosel Neden Kısırlığa Yol Açar?
Varikosel, erkek kısırlığının en sık düzeltilebilir nedenidir. Kısır erkeklerin yaklaşık yüzde 40'ında varikosel saptanır. Ancak varikosel olan her erkek kısır değildir.
Varikosel testis sıcaklığını artırır. Testislerin vücut dışında olmasının nedeni, sperm üretimi için gerekli olan düşük sıcaklıktır. Genişlemiş damarlar bu sıcaklığı artırarak sperm üretimini olumsuz etkiler.
Kan geri akışı, atık maddelerin birikmesine neden olabilir. Böbrek ve adrenal bezlerden kaynaklanan metabolitler testislere zarar verebilir.
Oksidatif stres artar ve sperm DNA hasarı oluşabilir. Bu durum hem sperm kalitesini hem de embriyonun gelişimini etkiler.
Hormonal dengesizlik gelişebilir. Testosteron üretimi azalabilir, FSH düzeyleri yükselebilir.
Kimlere Tedavi Uygulanmalı?
Her varikosel tedavi gerektirmez. Tedavi kararı çeşitli faktörlere göre verilir.
Kısırlık sorunu olan ve sperm parametrelerinde bozukluk saptanan hastalarda tedavi önerilir. Eşin normal olduğu veya düzeltilebilir sorunu olduğu doğrulanmalıdır.
Ağrılı varikosel, tedavi endikasyonudur. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen ağrıda cerrahi düşünülür.
Ergenlik döneminde testis atrofisi saptanan hastalarda tedavi uygulanabilir. Gelecekteki fertilite potansiyeli korunmaya çalışılır.
Tedavi Seçenekleri
Cerrahi tedavi, varikosel için en yaygın uygulanan yöntemdir. Varikoselektomi adı verilen ameliyatta, genişlemiş damarlar bağlanarak kan akışı durdurulur.
Mikrocerrahi varikoselektomi, altın standart kabul edilen tekniktir. Ameliyat mikroskobu kullanılarak damarlar dikkatli bir şekilde ayrılır ve sadece genişlemiş venler bağlanır. Arter ve lenfatikler korunur. Nüks ve komplikasyon oranları en düşük olan yöntemdir.
Laparoskopik varikoselektomi, karın içinden yaklaşımla yapılır. Özellikle iki taraflı vakalarda tercih edilebilir. Deneyimli ellerde başarılı sonuçlar verir.
Perkütan embolizasyon, cerrahi dışı bir alternatiftir. Radyolojik girişimle damarlar tıkanır. Genel anestezi gerektirmez ancak nüks oranları cerrahiye göre yüksektir.
Tedavi Sonuçları
Varikoselektomi sonrası sperm parametrelerinde iyileşme hastaların çoğunda görülür. İyileşme genellikle 3-6 ay içinde başlar ve 1 yıla kadar devam edebilir.
Doğal gebelik oranları tedavi sonrası artar. Çalışmalar, varikoselektomi yapılan erkeklerin eşlerinde gebelik oranının yüzde 30-50 olduğunu göstermektedir.
Testosteron düzeylerinde artış görülebilir. Bu etki, düşük testosteron düzeyi olan hastalarda daha belirgindir.
Komplikasyonlar
Mikrocerrahi teknikle komplikasyon oranları düşüktür. Hidrosel (testis çevresinde sıvı birikimi), testisin kan desteğinin hasar görmesi veya nüks görülebilir ancak deneyimli ellerde nadir kalır.
Enfeksiyon ve kanama gibi genel cerrahi komplikasyonlar her ameliyatta olduğu gibi mümkündür.
Varikosel ve Yardımcı Üreme Teknikleri
Varikoselektomi sonrası doğal gebelik elde edilemezse veya ameliyat istenmiyorsa yardımcı üreme teknikleri düşünülebilir. IUI veya IVF/ICSI seçenekleri mevcuttur.
Bazı araştırmalar, varikoselektomi yapılan hastalarda IVF başarı oranlarının da arttığını göstermektedir. Sperm kalitesindeki iyileşme embriyo kalitesini de etkileyebilir.
Önleme
Varikosel oluşumunu önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Ancak erken teşhis ve gerektiğinde tedavi, olası kısırlık sorunlarını önleyebilir.
Genç erkeklerde düzenli testis muayenesi önerilir. Ağrı veya şişlik fark edildiğinde doktora başvurulmalıdır.
Sonuç
Varikosel, yaygın görülen ancak çoğu zaman göz ardı edilen bir erkek sağlığı sorunudur. Kısırlığın en sık düzeltilebilir nedeni olması nedeniyle, çocuk sahibi olamayan çiftlerde mutlaka değerlendirilmelidir. Mikrocerrahi varikoselektomi, yüksek başarı oranları ve düşük komplikasyon riski ile tercih edilen tedavi yöntemidir. Erken tanı ve uygun tedavi ile birçok erkek baba olma şansını yeniden kazanabilir.