Lupus Hastalığı Hangi Organları Etkiler?
Sistemik lupus eritematozus SLE otoimmün hastalık vücut bağışıklık sistemi kendi dokularına saldırı kronik inflamasyon multiple organ tutulumu, epidemiyoloji prevalans dünya çapında yirmi ila yetmiş vaka yüzbinde kadın dokuz kat erkekten fazla, yaş başlangıcı onbeş ila kırtybeş genç-orta yaş doğurganlık çağı, ırk farkları Afrika kökenli-Hispanik-Asyalı Avrupa kökenli daha yüksek risk iki ila üç kat, etiyoloji genetik yatkınlık HLA-DR2-DR3 aile öyküsü ikiz çalışmaları konkordans yüzde yirtybeş ila elli, çevresel tetikleyiciler ultraviyole ışık güneş maruziyeti-enfeksiyonlar Epstein-Barr virüsü-ilaçlar hidralazin-prokainamid-hormonlar östrojen-stres, immünolojik mekanizma B hücre hiperaktivitesi otoantikorlar üretimi anti-nükleer antikor ANA-anti-dsDNA-anti-Smith, T hücre disfonksiyonu regülatör T hücre azalması self-tolerans kaybı, kompleman sistem aktivasyonu C3-C4 düşük immün kompleks birikimi doku hasarı ve patogenez immün kompleks tip üç hipersensitivite antijen-antikor kompleksi vasküler duvar-glomerül-sinovyum depolanma kompleman aktivasyonu nötrofil-makrofaj kemotaksi inflamasyon doku harabiyeti mevcuttur. Tanı kriterleri American College of Rheumatology ACR-European League Against Rheumatism EULAR yenionto bir kriterler skorlama sistemi konstitüsyonel semptomlar ateş-yorgunluk-kilo kaybı-lenfadenopati, hematolojik lökopeni yüzde dörtyaşında dörtyüz altı-trombositopeni yüzde yüzyaşında yüz bin altı-hemolitik anemi Coombs pozitif, immünolojik ANA pozitiflik yüzde doksan sekiz hassas özgül değil, anti-dsDNA yüzde altmış özgül hastalık aktivitesi korele, anti-Smith yüzde otuz özgül SLE marker, anti-fosfolipid antikorlar lupus antikoagülan-antikardiolipin-anti-beta2 glikoprotein I tromboz-gebelik kaybı antifosfolipid sendrom, kompleman C3-C4 düşük aktivasyon tüketim hastalık aktivitesi göstergesi, serolojik testler ESR yüksek inflamasyon CRP normal veya hafif yüksek karakteristik ayırıcı aktif enfeksiyon yüksek ve doku biyopsisi böbrek-deri-diğer organ histopatolojik doğrulama immünfloresan immün kompleks depolanması IgG-IgM-C3 mevcuttur.
Organ Tutulumları ve Klinik Bulgular
Deri bulguları prevalans yüzde yetmiş ila seksen en sık tutulum, akut kutanöz lupus malar rash kelebek döküntüsü yanak-burun köprüsü eritematöz makülpapüler güneş maruziyeti kötüleşme nazolabial oluk korunur karakteristik, fotosensitivite ultraviyole maruziyet sonrası döküntü-ağrı günler içinde gelişme yüzde altmış, büllöz lupus büller-vezikül nadir tip II kollajen antikor, subakut kutanöz lupus SCLE anüler-papüloskuamöz lezyonlar gövde-kollar güneşe maruz alanlar skar bırakmaz anti-Ro SS-A antikor ilişkili, kronik kutanöz lupus diskoid lupus eritematozus DLE yuvarlak eritemli plaklar skar-atrofi-pigment değişikliği saçlı deri-yüz-kulak kalıcı hasar yüzde beş sistemik lupusa ilerleme, diğer cilt bulguları vaskülit purpura-ülser-digital infarkt, ürtiker, livedo retikülaris ağ şeklinde mor renk antifosfolipid sendrom, alopesi saç dökülme yamalı-diffüz aktif hastalık ilişkili ve mukozal ülserler ağız-burun ağrısız yüzde kırk mevcuttur. Kas-iskelet sistemi prevalans yüzde doksan beş en yaygın semptom, artrit simetrik non-eroziv el-bilek-diz şişlik-ağrı-sabah tutukluğu romato id artritten farklı eklem deformitesi nadir, artralji eklem ağrısı şişlik yok yaygın, miyozit kas inflamasyonu yüzde beş CPK yüksek proksimal kas güçsüzlüğü polimiyozit-dermatomiyozit overlap, avasküler nekroz AVN femur başı kortikosteroid kullanımı risk kalça-diz-omuz ağrı-hareket kısıtlılığı, osteoporoz kemik mineral yoğunluğu azalma kortikosteroid-inflamasyon-inaktivite kırık riski ve tendon-ligament tutulum tendinit-tendon rüptür nadirmevcuttur. Böbrek tutulum lupus nefriti prevalans yüzde elli aktif SLE kümülatif yüzde altmış beş yaşam boyu, Dünya Sağlık Örgütü sınıflandırması WHO altı sınıf, sınıf I minimal mesangial glomerülonefrit asemptomatik iyi prognoz, sınıf II mesangial proliferatif hafif proteinüri-hematüri iyi prognoz, sınıf III fokal lupus nefrit yüzde elli glomerül tutulum proteinüri-hematüri-hipertansiyon orta prognoz, sınıf IV diffüz lupus nefrit yüzde elli üzeri glomerül tutulum en yaygın en ciddi nefrotik sendrom-böbrek yetmezliği riski yüksek, sınıf V membranöz lupus nefrit nefrotik sendrom ağır proteinüri-hipoalbuminemi-ödem değişken prognoz, sınıf VI ileri sklero tik nefrit terminal böbrek yetmezliği diyaliz-transplantasyon gereksinimi, klinik bulgular asemptomatik idrar anormallikleri mikroskopik hematüri-proteinüri rutin tarama tespit, akut nefriti sendromu makroskopik hematüri-proteinüri-azotemi-hipertansiyon-ödem hızlı fonksiyon kaybı, nefrotik sendrom ağır proteinüri üç ila üçbuçuk gram yirmidört saat-hipoalbuminemi-ödem-hiperlipidemi, kronik böbrek hastalığı GFR progresif düşüş sonunda son dönem böbrek yetmezliği ESKD yüzde on ila otuz lupus nefriti, laboratuvar idrar sedimenti kırmızı kan hücre-lökosit-silendirler granüler-eritrosit-lökosit, proteinüri spot idrar protein-kreatinin oranı yirmidört saat protein ölçüm, serum kreatinin-GFR böbrek fonksiyon değerlendirmesi, kompleman C3-C4 düşük aktif nefrit göstergesi, anti-dsDNA yüksek böbrek tutulum aktivite korelasyonu ve böbrek biyopsisi kesin tanı histopatolojik sınıflandırma tedavi planlaması WHO sınıflandırma immünfloresan subendotelyal-mezangial depo mevcuttur. Nörolojik tutulum prevalans yüzde kırk ila altmış diffüz ve fokal bulgular, diffüz nöropsikiyatrik lupus NPSLE kognitif disfonksiyon hafıza-konsantrasyon-yürütücü fonksiyon bozukluğu yaygın yüzde elli, akut konfüzyonel durum deliryum hızlı başlangıç dikkat-oryantasyon bozukluğu, psikolojik semptomlar depresyon-anksiyete-psikoz-mood bozukluğu hastalık kendisi veya kortikosteroid etkisi ayırımı zor, baş ağrısı migren benzeri şiddetli yaygın, nöbet generalize-fokal yüzde on antikorlar-vaskülit-metabolik bozukluk nedenleri, fokal bulgular inme serebral arter-ven trombozu antifosfolipid antikor ilişkili hemiparez-afazi-görme kaybı, transvers myelit omurilik inflamasyonu parapleji-duysal kayıp-mesane-bağırsak disfonksiyon nadir ciddi, kranyal nöropati optik nörit-görme kaybı-periferik sinir tutulum mononörit multipleks, aseptik menenjit ateş-baş ağrısı-boyun sertliği BOS lenfositik pleositoz-protein yüksek-glukoz normal, hareket bozuklukları korea-ataksi-tremor antikorlar-bazal gangliya tutulum ve otonom nöropati ortostatik hipotansiyon-kardiyak aritmı nadirmevcuttur. Kardiyovasküler sistem perikard perikardit yüzde yirtybeş en sık kardiyak tutulum göğüs ağrısı plöritik-sürtünme sesi-EKG ST yükselme-ekokardiografi effüzyon genelde hafif kendini sınırlayan, miyokard miyokardit nadir yüzde on kalp yetmezliği-aritmı troponin-BNP yüksek ekokardiyografi duvar hareket bozukluğu-ejeksiyon fraksiyon düşüşü, endokard Libman-Sacks endokarditi steril verrüköz vejetasyonlar mitral-aortik kapak genelde asemptomatik nadiren emboli-kapak yetmezliği, koroner arter hastalığı erken ateroskleroz inflamasyon-kortikosteroid-dislipidemi-hipertansiyon genç yaş miyokard enfarktüsü riski artmış, kapak hastalığı mitral-aortik regürjitasyon-stenoz endokardit-fibrozis uzun dönem kapak replasmanı gerekebilir, pulmoner hipertansiyon nadir yüzde beş ila on nefes darlığı-yorgunluk-sağ kalp yetmezliği kötü prognoz ve vaskülit koronar-periferik arter inflamasyonu anjina-miyokard enfarktüsü-periferik iskemi mevcuttur.
Diğer Organ Tutulumları ve Tedavi
Akciğer tutulum plörezi prevalans yüzde kırk ila altmış en sık pulmoner tutulum göğüs ağrısı plöritik-sı ğ solunum-sürtünme sesi plöral effüzyon eksudat bilateral, akut lupus pnömonisi nadir yüzde bir ila dört ateş-öksürük-nefes darlığı-hemoptizi akciğer grafisi diffüz infiltrasyon bilateral alveoler hemoraji-organize pnömoni ayırıcı tanı enfeksiyon-emboli biyopsi immün kompleks-kompleman depolanması, kronik interstisyel akciğer hastalığı ILD yaygın yüzde üç ila on yavaş progressif nefes darlığı-kuru öksürük HRCT retikular-bal peteği değişiklikler fibrozis, pulmoner hipertansiyon yüzde beş ila on nefes darlığı-yorgunluk sağ kalp kateterizasyonu vaskülit-tromboz-kronik ILD sekonder, shrinking lung sendromu diyafragma disfonksiyonu kısıtlayıcı patern azalmış akciğer volümleri nefes darlığı, pulmoner emboli antifosfolipid antikor tromboz riski nefes darlığı-göğüs ağrısı-hemoptizi D-dimer yüksek CT anjio ve diffüz alveoler hemoraji kapiller-alveol hasar hemoptizi-anemi-diffüz infiltrasyon bronkoalveolar lavaj hemorajik sıvı acil durummevcuttur. Gastrointestinal sistem tutulum yüzde kırk ila kırtybeş sıklıkla non-spesifik, özofagus-mide-bağırsak vazomotor bozukluk disfaji-gastroözofageal reflü-bulantı-kusma-karın ağrısı, mezenterik vaskülit nadir ciddi iskemi-perforasyon-kanama akut karın ağrısı-peritonit acil cerrahi gerekebilir, hepatit lupoid hepatit otoimmün hepatit overlap ALT-AST-ALP yüksek sarılık, pankreatit vaskülit-ilaç kortikosteroid-azatioprin etkisi amilaz-lipaz yüksek karın ağrısı-bulantı-kusma, protein kaybı enteropatisi bağırsak protein kaybı hipoalbuminemi-ödem-ishal, asit peritoneal sıvı birikimi serozit periton inflamasyonu yüzde on ve otoimmün hapatit tip bir overlap anti-düz kas antikor-gamma globulin yüksek hepatit tedavisi gerekli mevcuttur. Hematolojik bulgular anemi prevalans yüzde elli ila yetmiş çeşitli tipler, kronik hastalık anemisi en yaygın inflamasyonla ilgili demir kullanım bozukluğu normositik-normokromik, hemolitik anemi otoimmün Coombs pozitif eritrosit antikorları yüzde on retikülosit yüksek-haptoglobin düşük-indirekt bilirubin yüksek, demir eksikliği anemisi gastrointestinal kanama-menstrüasyon-beslenme mikrositik-hipokromik serum demir düşük-TIBC yüksek-ferritin düşük, lökopeni beyaz küre azalması yüzde paşında dörtyüz altı otoantikorlar lenfopeni yüzde bin altı enfeksiyon riski, trombositopeni platelet azalması yüzde yüzyaşında yüz bin altı otoimmün platelet antikorları kanama riski peteşi-purpura-mukozal kanama, lenfadenopati lenf düğümü büyümesi boyun-aksiller-inguinal genelde reaktif nadir lenfoma, splenomegali dalak büyümesi hafif-orta derecede hematolojik aktivite ilişkili ve pansitopeni üç seri birden azalması ciddi aktif hastalık kemik iliği baskılanması-otoimmün yıkım-splenomegali mevcuttur. Antifosfolipid sendrom APS lupus birlikteliği yüzde otuz ila kırk antifosfolipid antikorlar lupus antikoagülan-antikardiolipin-anti-beta2GP1 pozitif, tromboz venöz derin ven trombozu DVT-pulmoner emboli en sık, arteriyel inme-miyokard enfarktüsü-periferik arter trombozu genç yaşta, gebelik morbiditeleri tekrarlayan düşük birinci trimester üç veya daha fazla-ikinci-üçüncü trimester fetal ölüm-preeklampsi-HELLP sendromu-intrauterin büyüme kısıtlılığı-erken doğum, diğer bulgular trombositopeni-livedo retikülaris-kalp kapak hastalığı-kognitif disfonksiyon, tanı klinik tromboz veya gebelik morbiditesi artı laboratuvar antikardiolipin IgG-IgM orta-yüksek titer veya lupus antikoagülan veya anti-beta2GP1 IgG-IgM iki kez oniki hafta ara pozitif, tedavi antikoagülasyon warfarin INR iki ila üç hedef gebelik düşük molekül ağırlık heparin LMWH-aspirin kombine sekonder tromboz önleme yaşam boyu ve trombotik mikroanjiopati TTP-HUS benzeri sendrom nadir ADAMTS13 aktivite düşük-fragmente eritrosit-trombositopeni-böbrek yetmezliği-nörolojik bulgular plazma değişimi acil tedavimevcuttur. Tedavi stratejileri amaçlar hastalık aktivitesi kontrol-organ hasarı önleme-yaşam kalitesi iyileştirme-remisyon indüksiyonu ve sürdürme, non-farmakolo jik güneş koruması SPF elli üzeri UVA-UVB koruma giysi-şapka-gözlük fotosensitivite önleme, sigara bırakma kardiyovasküler risk-akciğer tutulum azaltma, egzersiz aerobik-kuvvet orta şiddet yorgunluk-kas-eklem sağlığı haftada yüzelli dakika, beslenme dengeli diyet omega üç yağ asitleri-antioksidanlar-D vitamini-kalsiyum kemik-kardiyovasküler sağlık, stres yönetimi gevşeme-meditasyon-destek grupları psikolojik sağlık, doğum kontrolü östrojen içeren kontraseptif tromboz riski artırır progesteron-bariyer yöntem tercih ve gebelik planlaması hastalık remisyon altı ay stabil ilaç düşük doz-anti fosfolipid negatif-organ tutulum yok yüksek riskli gebelik multidisipliner takip mevcuttur.
Farmakolojik tedavi hidroksiklorokin HCQ tüm hastalar temel tedavi günlük beş miligram kilogram maksimum dörtyüz miligram anti-inflamatuar-immünomodülatör etkiler artrit-deri-yorgunluk kontrol tromboz riski azaltma yaşam süresini uzatma göz muayenesi yıllık retinal toksisite izlem, non-steroid antiinflamatuar ilaçlar NSAID artrit-serozit hafif-orta ağrı-inflamasyon ibuprofen-naproksen-selekoksib böbrek fonksiyon izlem gastrik koruma PPI, kortikosteroidler prednizon orta-şiddetli tutulum başlangıç dozu yarım ila bir miligram kilogram gün organ tutulumuna göre, hafif-orta hastalık düşük doz beş ila onbeş miligram gün artrit-serozit-deri, şiddetli hastalık yüksek doz otuz ila altmış miligram gün veya pulse IV metilprednizolon beşyüz ila bin miligram üç gün lupus nefriti-NPSLE-vaskülit-hematolojik kriz, yan etkiler kilo alımı-hiperglisemi-hipertansiyon-osteoporoz-katarakt-enfeksiyon riski-Cushing görünümü doz azaltma aşamalı en düşük etkili doz, immünosüpresif ajanlar kortikosteroid koruyucu-orta-şiddetli hastalık-böbrek-NPSLE tutulum, azatioprin birinci ila ikibuçuk miligram kilogram gün lupus nefriti remisyon sürdürme-artrit-hematolojik tutulum kemik iliği süpresyonu-enfeksiyon-hepatit izlem CBC-karaciğer enzimleri, mikofenolat mofetil MMF biriki ila üçbin miligram gün lupus nefriti indüksiyon-sürdürme tedavisi birinci tercih ishal-lökopeni yan etki, siklofosfa mid IV pulse beşyüz ila bin miligram metre kare aylık altı doz şiddetli lupus nefriti sınıf III-IV-NPSLE-diffüz alveoler hemoraji-vaskülit mesane toksisitesi hemorrhajik sistit-infertilite-enfeksiyon mesna koruma hidrasyon, metotreksaat onbeş ila yirmibeş miligram haftalık artrit-deri tutulum folik asit tamamlama hepatotoksisite-pulmoner toksisite-teratojensite izlem, kalsinörin inhibitörleri takrolimus-siklosporin lupus nefriti özellikle sınıf V membranöz proteinüri azaltma nefrotoksisite-hipertansiyon-tremor izlem, biyolojik ajanlar belimumab B hücre aktivasyon faktörü BAFF inhibitörü IV onbir miligram kilogram iki hafta üç doz sonra dört hafta aktif serolojik hastalık SLE tedavisine ekleme, rituksimab anti-CD20 B hücre tüketimi refrakter lupus nefriti-hematolojik tutulum-NPSLE off-label infüzyon reaksiyonu-enfeksiyon riski ve diğer ajanlar sikloforin siklosporin varfarin antikoagülasyon APS IVIg immunglobulin refrakter trombositopeni-NPSLE plazmaferez ciddi NPSLE-TTP benzeri tablo mevcuttur. İzlem ve prognoz düzenli takip hastalık aktivitesi SLEDAI skorlama-organ fonksiyonları böbrek-kardiyak-hematolojik-laboratuvar ANA-dsDNA-kompleman-idrar analizi üç ila altı ay stabil hastalık, organ hasarı SLICC hasar indeksi kümülatif geri dönüşümsüz hasar organ tutulumları-ilaç yan etkileri-komorbidite, prognostik faktörler iyi prognoz erken tanı-uygun tedavi-hasta uyumu-hafif tutulum deri-eklem, kötü prognoz geç tanı-şiddetli organ tutulum lupus nefriti-NPSLE-kardiyovasküler-düşük sosyoekonomik durum-Afrika-Hispanik ırk, mortalite azalmış modern tedavi beş yıllık yaşam yüzde doksan beş on yıllık yüzde doksan, ölüm nedenleri erken aktif hastalık-enfeksiyon-böbrek yetmezliği geç kardiyovasküler-malignite-enfeksiyon ve yaşam kalitesi kronik yorgunluk-ağrı-psikolojik etki-sosyal-mesleki sınırlılıklar multidisipliner destek romatoloji-nefroloji-nöroloji-kardiyoloji-dermatoloji psikolog-sosyal hizmet kapsamlı bakım mevcuttur.